20 czerwca 2026 roku tragicznie straciła życie prezes Towarzystwa Polsko-Macedońskiego z siedzibą w Żyrardowie (Polska), Pani dr Emilia Kotevska-Avramčeva.

Tę stratę dla społeczności macedońskiej w Polsce trudno opisać prostymi słowami – wystarczy spojrzeć na to, co nasza droga Emilia bezinteresownie i mozolnie budowała przez lata. Pozostawiła po sobie ogromne dzieło, miłość i szacunek do swoich dwóch ojczyzn, w których z niezwykłym, pełnym poświęcenia oddaniem – podobnie jak wobec swoich pacjentów – do ostatniej chwili stanowiła prawdziwy most łączący oba przyjazne kraje. Z kolei mnie osobiście, jako autorowi tego bloga, z Emilią łączyła niezwykle bliska, intensywna i szczera przyjaźń przez ponad ćwierć wieku.
Oto co po sobie pozostawiła:

Publikacja dwóch książek sfinansowanych przez dr Emilię:

1/ Łuny nad Tetovem (2003) – zbiór reportaży autorstwa Ryszarda Bilskiego wydany w 2002 roku, dokumentujący konflikt etniczny w Macedonii między Albańczykami a Macedończykami na początku lat 2000.

2/ Macedonia i Medycyna (2012) – praca zbiorowa autorstwa Ryszarda Bilskiego i Emilii Kotewskiej. Wśród autorów poszczególnych opracowań zawartych w książce znajdują się m.in.: generał Władysław Barcikowski (ówczesny dyrektor 250. Szpitala Wojskowego w Dziwnowie, gdzie leczono macedońskich partyzantów z okresu wojny domowej w Macedonii Egejskiej, również ojca dr Emilii), profesor Krzysztof Wrocławski, dr Petre Nakovski, dr Zdravko Stamatoski, a także generał Roman Polko i inni autorzy.

My, jako przedstawiciele Towarzystwa na czele ze śp. Emilią, regularnie uczestniczyliśmy w spotkaniach podczas wizyt prezydentów Macedonii w Polsce – m.in. podczas wizyty śp. Borisa Trajkovskiego w roku 2000, Branko Crvenkovskiego w 2007, Stevo Pendarovskiego w 2020 oraz 2022 roku (ja z kolei jako tłumacz). Byliśmy obecni również na spotkaniu z obecną prezydent Macedonii, panią Gordana Siljanovską-Davkovą, w dniu 10 marca 2026 roku.

Ze starszych wydarzeń należy wymienić:

– Dyskusję pt. „Bałkany na przełomie dwóch tysiącleci” z udziałem R. Bilskiego, E. Kotewskiej oraz pani prof. Ireny Sawickiej w redakcji „Rzeczpospolitej” w dniu 21.05.2001 r.

– Podróż studyjną dziennikarzy TVP, TVN, radiowej Trójki, „Życia Warszawy” oraz „Rzeczpospolitej” do Macedonii w dniach 11–16.06.2002 r. Wyjazd doszedł do skutku z inicjatywy naszego Towarzystwa i Ambasady Republiki Macedonii, dzięki wsparciu finansowemu pana Trifuna Kostovskiego oraz zaangażowaniu organizacyjnemu pani Emilii.

– Dwie wspaniałe promocje książki Łuny nad Tetovem w 2002 roku: w Skopje z udziałem byłego prezydenta Kiro Gligorova, a w Warszawie z udziałem prof. Bronisława Geremka oraz byłego premiera RP, Tadeusza Mazowieckiego.

– Wystawę macedońskich ikon, którą mieszkańcy Żyrardowa mieli rzadką okazję obejrzeć w 2003 roku dzięki osobistemu zaangażowaniu pani Emilii.

– Walne zgromadzenie członków Towarzystwa w lutym 2005 roku w Żyrardowie, podczas którego powołano kilku nowych członków.

– Uroczystą kolację w Pałacu Prezydenckim w lipcu 2007 roku z okazji wizyty ówczesnego prezydenta Macedonii w Polsce, Branko Crvenkovskiego, w której uczestniczyłem osobiście razem ze śp. Emilią. W pamięci zapadło wówczas kluczowe publiczne przesłanie śp. prezydenta Lecha Kaczyńskiego, że „Macedonia, to nie tylko pojęcie geograficzne”.

– Liczne imprezy organizowane przez panią Emilię z udziałem Polaków, polskich mediów oraz polskich firm, mające na celu promocję Macedonii w Polsce i Polski w Macedonii.

– Ogromną rolę na rzecz polsko-macedońskiej przyjaźni, odegrał pan dr Petre Nakovski – pierwszy ambasador Republiki Macedonii w Polsce. Zajmuje on niewątpliwie czołowe miejsce w obu naszych środowiskach, a pani Emilia utrzymywała z nim bardzo bliskie kontakty. Podobnie bliskie relacje łączyły ją z pozostałymi przedstawicielami macedońskiej placówki dyplomatycznej w Warszawie.

Więcej o tych staraniach pani Emilii oraz o jej osobistych przeżyciach jako dziecka macedońskich uchodźców, którzy trafili do Polski pod koniec lat 40. ubiegłego wieku, można przeczytać w książce pt. Macedonia i Medycyna. Wydała ją wspólnie z panem redaktorem Ryszardem Bilskim, a wstęp – na osobistą prośbę pani Emilii – napisał generał Roman Polko, były dowódca elitarnej jednostki GROM.

– Premiera sztuki teatralnej Przerwana odyseja miała miejsce w listopadzie 2016 roku w Legnicy i we Wrocławiu. Spektakl ten został zrealizowany wspólnie przez Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy oraz Macedoński Teatr Narodowy w Skopje. Przedstawiciele naszego Towarzystwa na czele z panią Emilią również byli obecni na tym ważnym dla nas wydarzeniu.

– W latach 2023-2024 organizowała również dofinansowanie remontu oraz naprawę dachu w Muzeum Sztuki Współlczesnej w Skopje, gdzie wystawione są dzieła polskich artystów podarowane na znak solidarności polsko-macedońskiej po trzesięniiu ziemi w Skopje 26 lipca 1963 r.

– Wiosną 2025 roku zorganizowana została pomoc charytatywna, logistyczna i medyczna podczas leczenia dwóch pacjentów poszkodowanych w wyniku wielkiego pożaru i tragedii w Kočani, gdzie życie straciło ponad 60 osób. Ich transport do Wschodniego Centrum Oparzeń w Łęcznej oraz samo specjalistyczne leczenie zorganizowała osobiście pani dr Emilia.

– Pani Emilia utrzymywała bardzo owocną współpracę z uznanym polsko-macedońskim reżyserem i producentem filmowym, Petro Aleksowskim. Za jego sprawą i dzięki osobistemu zaangażowaniu powstała inicjatywa postawienia pomników upamiętniających osiedlenie Macedończyków z Macedonii Egejskiej w Polsce we wspomnianym okresie. Do tej inicjatywy dołączyła również śp. pani Emilia, która bezpośrednio zaangażowała się w pozyskanie niezbędnych materiałów w Macedonii. Niebawem zostaną one sprowadzone do Polski – zarówno do Polic (Полице), jak i do Dziwnowa (Ѓивнов) oraz Lądka-Zdroju (Лондек-Здрој).

Ostatni raz z śp. Emilią widziałem się w Ambasadzie Macedonii podczas wspomnianej wizyty Pani Prezydent Macedonii 10 marca b.r. (zdjęcie poniżej). Od tego czasu kilkakrotnie rozmawialiśmy telefonicznie lub na czatach, nigdy nie przypuszczałem, iż będą to nasze ostatnie rozmowy.

Łączymy się w bólu z rodziną pani dr Emilii Kotevskiej-Avramčevej. Nam pozostaje kontynuować jej wielkie dzieło, a wspomnienia o niej będą nam towarzyszyły do końca naszych dni.

Niech spoczywa w pokoju wiecznym! Бог да ја прости!