19 czerwca 2026 roku tragicznie straciła życie prezes Towarzystwa Polsko-Macedońskiego z siedzibą w Żyrardowie (Polska), Pani dr Emilia Kotevska-Avramčeva.

Tę stratę dla społeczności macedońskiej w Polsce trudno opisać prostymi słowami – wystarczy spojrzeć na to, co nasza droga Emilia bezinteresownie i mozolnie budowała przez lata. Pozostawiła po sobie ogromne dzieło, miłość i szacunek do swoich dwóch ojczyzn, w których z niezwykłym, pełnym poświęcenia oddaniem – podobnie jak wobec swoich pacjentów w swojej własnej klinice – do ostatniej chwili stanowiła prawdziwy most łączący oba przyjazne kraje. Z kolei mnie osobiście, jako autorowi tego bloga, z Emilią łączyła niezwykle bliska, intensywna i szczera przyjaźń przez ponad ćwierć wieku.
Oto co po sobie pozostawiła:

Publikacja dwóch książek sfinansowanych przez dr Emilię:

1/ Łuny nad Tetovem (2003) – zbiór reportaży autorstwa Ryszarda Bilskiego wydany w 2002 roku, dokumentujący konflikt etniczny w Macedonii między Albańczykami a Macedończykami na początku lat 2000.

2/ Macedonia i Medycyna (2012) – praca zbiorowa autorstwa Ryszarda Bilskiego i Emilii Kotewskiej. Wśród autorów poszczególnych opracowań zawartych w książce znajdują się m.in.: generał Władysław Barcikowski (ówczesny dyrektor 250. Szpitala Wojskowego w Dziwnowie, gdzie leczono macedońskich partyzantów z okresu wojny domowej w Macedonii Egejskiej, również ojca dr Emilii), profesor Krzysztof Wrocławski, dr Petre Nakovski, dr Zdravko Stamatoski, a także generał Roman Polko i inni autorzy.

My, jako przedstawiciele Towarzystwa na czele ze śp. Emilią, regularnie uczestniczyliśmy w spotkaniach podczas wizyt prezydentów Macedonii w Polsce – m.in. podczas wizyty śp. Borisa Trajkovskiego w roku 2000, Branko Crvenkovskiego w 2007, Stevo Pendarovskiego w 2020 oraz 2022 roku (ja z kolei jako tłumacz). Byliśmy obecni również na spotkaniu z obecną prezydent Macedonii, panią Gordana Siljanovską-Davkovą, w dniu 10 marca 2026 roku.

Ze starszych wydarzeń należy wymienić:

– Dyskusję pt. „Bałkany na przełomie dwóch tysiącleci” z udziałem R. Bilskiego, E. Kotewskiej oraz pani prof. Ireny Sawickiej w redakcji „Rzeczpospolitej” w dniu 21.05.2001 r.

– Podróż studyjną dziennikarzy TVP, TVN, radiowej Trójki, „Życia Warszawy” oraz „Rzeczpospolitej” do Macedonii w dniach 11–16.06.2002 r. Wyjazd doszedł do skutku z inicjatywy naszego Towarzystwa i Ambasady Republiki Macedonii, dzięki wsparciu finansowemu pana Trifuna Kostovskiego oraz zaangażowaniu organizacyjnemu pani Emilii.

– Dwie wspaniałe promocje książki Łuny nad Tetovem w 2002 roku: w Skopje z udziałem byłego prezydenta Kiro Gligorova, a w Warszawie z udziałem prof. Bronisława Geremka oraz byłego premiera RP, Tadeusza Mazowieckiego.

– Wystawę macedońskich ikon, którą mieszkańcy Żyrardowa mieli rzadką okazję obejrzeć w 2003 roku dzięki osobistemu zaangażowaniu pani Emilii.

– Walne zgromadzenie członków Towarzystwa w lutym 2005 roku w Żyrardowie, podczas którego powołano kilku nowych członków.

– Uroczystą kolację w Pałacu Prezydenckim w lipcu 2007 roku z okazji wizyty ówczesnego prezydenta Macedonii w Polsce, Branko Crvenkovskiego, w której uczestniczyłem osobiście razem ze śp. Emilią. W pamięci zapadło wówczas kluczowe publiczne przesłanie śp. prezydenta Lecha Kaczyńskiego, że „Macedonia, to nie tylko pojęcie geograficzne”.

– Liczne imprezy organizowane przez panią Emilię z udziałem Polaków, polskich mediów oraz polskich firm, mające na celu promocję Macedonii w Polsce i Polski w Macedonii.

– Ogromną rolę na rzecz polsko-macedońskiej przyjaźni, odegrał pan dr Petre Nakovski – pierwszy ambasador Republiki Macedonii w Polsce. Zajmuje on niewątpliwie czołowe miejsce w obu naszych środowiskach, a pani Emilia utrzymywała z nim bardzo bliskie kontakty. Podobnie bliskie relacje łączyły ją z pozostałymi przedstawicielami macedońskiej placówki dyplomatycznej w Warszawie.

Więcej o tych staraniach pani Emilii oraz o jej osobistych przeżyciach jako dziecka macedońskich uchodźców, którzy trafili do Polski pod koniec lat 40. ubiegłego wieku, można przeczytać w książce pt. Macedonia i Medycyna. Wydała ją wspólnie z panem redaktorem Ryszardem Bilskim, a wstęp – na osobistą prośbę pani Emilii – napisał generał Roman Polko, były dowódca elitarnej jednostki GROM.

– Premiera sztuki teatralnej Przerwana odyseja miała miejsce w listopadzie 2016 roku w Legnicy i we Wrocławiu. Spektakl ten został zrealizowany wspólnie przez Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy oraz Macedoński Teatr Narodowy w Skopje. Przedstawiciele naszego Towarzystwa na czele z panią Emilią również byli obecni na tym ważnym dla nas wydarzeniu.

– W latach 2023-2024 organizowała również dofinansowanie remontu oraz naprawę dachu w Muzeum Sztuki Współlczesnej w Skopje, gdzie wystawione są dzieła polskich artystów podarowane na znak solidarności polsko-macedońskiej po trzesięniiu ziemi w Skopje 26 lipca 1963 r.

– Wiosną 2025 roku zorganizowana została pomoc charytatywna, logistyczna i medyczna podczas leczenia dwóch pacjentów poszkodowanych w wyniku wielkiego pożaru i tragedii w Kočani, gdzie życie straciło ponad 60 osób. Ich transport do Wschodniego Centrum Oparzeń w Łęcznej oraz samo specjalistyczne leczenie zorganizowała osobiście pani dr Emilia.

– Pani Emilia utrzymywała bardzo owocną współpracę z uznanym polsko-macedońskim reżyserem i producentem filmowym, Petro Aleksowskim. Za jego sprawą i dzięki osobistemu zaangażowaniu powstała inicjatywa postawienia pomników upamiętniających osiedlenie Macedończyków z Macedonii Egejskiej w Polsce we wspomnianym okresie. Do tej inicjatywy dołączyła również śp. pani Emilia, która bezpośrednio zaangażowała się w pozyskanie niezbędnych materiałów w Macedonii. Niebawem zostaną one sprowadzone do Polski – zarówno do Polic (Полице), jak i do Dziwnowa (Ѓивнов) oraz Lądka-Zdroju (Лондек-Здрој).

Ostatni raz z śp. Emilią widziałem się w Ambasadzie Macedonii podczas wspomnianej wizyty Pani Prezydent Macedonii 10 marca b.r. (zdjęcie poniżej). Od tego czasu kilkakrotnie rozmawialiśmy telefonicznie lub na czatach i nigdy nie przypuszczałem, iż będą to nasze ostatnie rozmowy.

Łączymy się w bólu z rodziną pani dr Emilii Kotevskiej-Avramčevej. Nam pozostaje kontynuować jej wielkie dzieło, a wspomnienia o niej będą nam towarzyszyły do końca naszych dni.

Niech spoczywa w pokoju wiecznym! Бог да ја прости!